Murale w Lublinie
Lubelskie murale tworzą barwny szlak pozwalający odkrywać miasto poprzez sztukę, ukazując różnorodne historie zapisane na elewacjach budynków. W centrum i jego najbliższym otoczeniu powstało wiele prac, które wprowadzają w świat lokalnych narracji, symboli i artystycznych eksperymentów. Poniższy artykuł prezentuje wybrane, najciekawsze przykłady lubelskiego street artu.
W podwórzu przy ul. Jezuickiej 1, tuż obok Bramy Krakowskiej, znajduje się mural przedstawiający widok Lublina z 1618 roku, zaczerpnięty z dzieła Brauna i Hogenberga "Civitates orbis terrarum". Autorem tej pracy jest Marcin Proczek, student Wydziału Artystycznego UMCS, który ukończył ją w 2015 roku. Mural ten pozwala przechodniom przenieść się w czasie i zobaczyć, jak wyglądało miasto w okresie swojego "złotego wieku".
Mural "Intermittencies of the Night", którego autorem jest Pablo Caviedes, powstał z okazji Nocy Kultury 2024 i nawiązuje do hasła festiwalu – "neurony miasta". Dzieło ekwadorskiego artysty, znanego z międzynarodowych wystaw i nagradzanego m.in. w Paryżu i Barcelonie, łączy w sobie ekspresję i symbolikę, wpisując się w przestrzeń miejską Lublina. Pracę można znaleźć przy ul. Jezuickiej 13.
Wzdłuż rzeki Czechówki, obok galerii handlowej Vivo, powstał czarno-biały mural upamiętniający dawną dzielnicę żydowską. Jest to kolaż zdjęć wykonanych przez Stefana Kiełsznię w latach 30. XX wieku, przedstawiający ulice Nową, Lubartowską i Kowalską z tamtego okresu. Projekt został zrealizowany przez Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN" i stanowi ważny element przypominający o wielokulturowej historii Lublina.
Przy ulicy Targowej 5 znajduje się ciekawy mural z 2012 r. wykonany przez ekipę The Krasnals. Przedstawia on uproszczone wizerunki skwaszonych krasnali, kontrastujący z nimi czerwony napis "Jest super". Poniżej znajduje się mniejszy napis w języku angielskim "Wielki Krasnal tu był i powróci". Praca powstała w ramach projektu Pracowni Sztuki Zaangażowanej "Rewiry". Ma zwracać uwagę na zamiatanie problemów społecznych pod dywan. "Jest super" to również nawiązanie do piosenki zespołu T.Love o tym samym tytule.
Ukraiński artysta Aleksiej Kislow jest autorem muralu przy ul. Lubartowskiej 55, który może kojarzyć się z klimatem "Alicji w Krainie Czarów". Przedstawia kota z kobiecą twarzą, siedzącego pod drzewem-grzybem, z miejską zabudową i gwiaździstym niebem w tle. Sam autor opisuje swoje dzieło jako pełne symboli: drzewo jako oś świata, miasto odzwierciedlające Europę Wschodnią, a półprzejrzysty kot symbolizujący duchowy rozwój regionu.
Po sąsiedzku, przy Lubartowskiej 57 widzimy spętanego smyczą człowieka, psa i kość. Mural stworzył w 2014 r. w ramach Lubelskiego Festiwalu Grafitti w 2014 r. duet Etam Cru - Przemysław Blejzyk "Sainer" i Mateusz Gapski "Bezt", absolwenci ASP w Łodzi. Praca porusza temat relacji między ludźmi a zwierzętami oraz ograniczeń narzucanych przez społeczeństwo.
Na budynku Lubartowska 69 znajduje się malowidło związane z Cydrem Lubelskim oraz Lubelskim Świętem Młodego Cydru. Dzieło powstało w 2016 r. z inicjatywy firmy Ambra i Urzędu Miasta Lublin. Autorami są grupa Magnifiko oraz polski ilustrator i grafik Karol Banach. Mural wyróżnia się soczystymi kolorami i nawiązuje do tradycji produkcji cydru w regionie.
Na skrzyżowaniu ulic Cyruliczej i Furmańskiej znajdziemy mural "Marzenia do gwiazd" zrealizowany przez Dom Słów i Fundację Krajobrazy w ramach Miasta Poezji w 2017 r. Autorem jest Oleksiy Chekal.
Druga praca zlokalizowana w tym miejscu nosi tytuł "Czułość Ryb". Malarska fantazja na temat Lina, projektu Rafała Ereta, nawiązuje do genezy nazwy "Lublin".
Umieszczony na ścianie kamienicy przy ulicy Kowalskiej 3 mural, przedstawia wiersz Julii Hartwig pt. "Koleżanki", jeden z najbardziej poruszających utworów poetki o tematyce Holokaustu. Znajduje się obok budynku, który niegdyś sąsiadował z wejściem do lubelskiego getta.
Przechodnie często zatrzymują się na widok fragmentu "Poematu o Mieście Lublinie" Józefa Czechowicza, umieszczonego na budynku Domu Słów, przy ul. Żmigród 1. Ten znany poeta urodził się, tworzył i zmarł w Lublinie. Mural powstał w ramach Lubelskich Spotkań Literackich "Miasto Poezji" i stanowi hołd dla poety związanego z Lublinem.
Mural "Kto pije i pali ten nie ma robali" autorstwa Monstfura, znajdujący się przy ul. Dolnej 3 Maja, powstał w ramach projektu Pracowni Sztuki Zaangażowanej Społecznie "Rewiry". Praca nawiązuje do popularnego powiedzenia i skłania do refleksji nad nałogami oraz ich konsekwencjami.
Budynek na rogu ulicy Jasnej i Ewangelickiej, ozdobiono transkrypcją tekstu polskiej piosenki "Gdzie jest ta ulica? Gdzie jest ten dom?" w języku jidysz. Powstał on w 2011 r. w ramach Festiwalu Open City/Otwarte Miasto. Autorem jest Mariusz Tarkawian. Dzieło przypomina o wielokulturowej historii Lublina i jego żydowskich mieszkańcach.
Na bocznej ścianie kamienicy przy ul. Jasnej 3, w miejscu poprzedniego dzieła ("Metafizyczne Pudełko"), powstał kolejny mural autorstwa Vladimira Manzhosana – ukraińskiego artysty tworzącego pod pseudonimem Waone. Mural tematyką nawiązuje do bieżących wydarzeń na Ukrainie. Powstał w ramach projektu "#MakeEuropeBloom: the Time is Now!", który zwraca uwagę na znaczenie konferencji trwającej od wiosny 2021 r. do wiosny 2022 r. w sprawie przyszłości Europy.
Mural na ścianie kamienicy przy Krakowskim Przedmieściu 55 powstał w celu dopingowania i uhonorowania rekordzistki świata Aleksandry Mirosław. Aleksandra Mirosław jest speed climberką pochodzącą z Lubliną zdobywczynią złotego medalu w Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu w 2024r. Wysoki na 15 metrów mural przedstawia etapy wspinaczki. W prawym dolnym dolnym rogu muralu znajduje się kod QR, który po zeskanowaniu telefonem przenosi do animacji przedstawiającej wcześniej wspomniany sport. Autorem dzieła jest Michał Ćwiek, doktorant z Instytutu Sztuk Pięknych UMCS.
Zainspirowany zny z ul. Lipowej, wykonał duet Cekas i Lump.
Mural na zewnętrznej ścianie sali gimnastycznej V Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie przy ul. Lipowej 7 powstał dzieki wygranej uczniów szkoły w konkursie "Wyloguj się do życia..., a robi się to TAK!". Stworzyła go grupa Magnifiko z Francji.
Przy ul. Narutowicza 59 możemy zobaczyć obraz autorstwa poznańskiego muralisty Tone, związany z Festiwalem Wschód Kultury - Inne Brzmienia. Przedstawia niewidomą postać wsłuchującą się w dźwięk zegarów.
Z okazji 60-lecia Wydziału Elektrotechniki i Informatyki Politechniki Lubelskiej na ścianie budynku przy ul. Nadbystrzyckiej 38A powstał symboliczny mural autorstwa Dawida Ryskiego. Dzieło przedstawia drogę studenta – od rozpoczęcia nauki aż po otrzymanie dyplomu – i nawiązuje do specyfiki wydziału oraz edukacyjnego charakteru uczelni. To trwała pamiątka jubileuszu i nowy element, który wzbogaca przestrzeń miejską Lublina.
Na ścianie kamienicy przy ul. Zamojskiej 21 w Lublinie powstał mural upamiętniający 107. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Dzieło powstało na zlecenie TVP Lublin w ramach projektu "Polska na Tak!", którego celem jest promowanie współczesnego patriotyzmu i jednoczenie Polaków. Mural został wykonany przez lubelskich artystów realizujących wielkoformatowe murale – Łukasza Majerowskiego i Łukasza Kuziołę z firmy LukAp Studio.
Przy ulicy Zamojskiej 47 znajduje się mural pt. "Wjazd generała Zajączka do Lublina". Projekt przygotowany został z okazji Wielkiego Jubileuszu 700-lecia Miasta. Przedstawia panoramę południowej części miasta z początku XIX wieku. Inspiracją był obraz autorstwa Philipa Dombecka, wiszący obecnie w gabinecie prezydenta Lublina.
Mural przy ul. Wiercieńskiego 5 przedstawia panoramę Starego Miasta z motywem powstania styczniowego w tle. Powstał z inicjatywy mieszkańców, którzy chcieli dodać okolicy więcej koloru i podkreślić lokalną historię. Dzieło autorstwa Aeromata, inspirowane nocnym zdjęciem Lublina, zostało zrealizowane w ramach projektu "Szlakiem Powstańców Styczniowych" i jest częścią działań przypominających o bohaterach powstania.
Przy ul. Obrońców Pokoju 2, na budynku bedącym siedzibą Polskiego Radia Lublin można podziwiać mural, który powstał z okazji 70-lecia radia. Projekt dzieła przygotował ceniony artysta Dawid Ryski, a realizacją zajęli się profesjonaliści z Brain Damage Gallery. Prace nad muralem trwały niespełna cztery dni.
Będąc na Dworcu Metropolitarnym Lublin warto się rozejrzeć. Na ścianie jednej z kamienic zlokalizowanej na rogu Placu Dworcowego i ulicy Dworcowej powstał wyjątkowy mural, przedstawiający symbole i tradycje miasta. To jedno z działań powstałych w ramach otrzymania przez Lublin tytułu Europejskiej Stolicy Młodzieży w 2023 roku. W tworzeniu dzieła udział wzięli lubelscy artyści, za projekt odpowiada Michał Ćwiek, zaś realizacją zajęła się Grupa Magnifiko.
Kolejny mural w sąsiedztwie Dworca PKP znajduje się przy ul. Pocztowej - powstał w 2015 r. w ramach VIII edycji festiwalu "All My City" (dawniej "Lubelski Festiwal Graffiti"). Jego twórcą jest Finera, twórca graffiti z Warszawy.
To tylko wybrane przykłady lubelskiego street artu. Zachęcamy do długich spacerów ulicami Lublina i odkrywania pozostałych. Miej oczy szeroko otwarte, sztuka często czeka na Was w najmniej oczekiwanych miejscach. W zwiedzaniu śladem lubelskich murali przydatna może okazać się mapa google z zaznaczonymi lokalizacjami poszczególnych prac.
