Centralny Szlak Rowerowy Roztocza
Roztocze to malownicza kraina ciągnąca się wąskim pasmem wzniesień od Kraśnika po Lwów. Charakteryzują ją gęste lasy, rzadka zabudowa, cisza oraz wyjątkowy w skali kraju klimat.
To najbardziej nasłoneczniony obszar w Polsce, gdzie stężenie jodu jest porównywalne do tego na wybrzeżu. Najcenniejsze obszary leśne zostały objęte ochroną w ramach Roztoczańskiego Parku Narodowego – najbardziej zalesionego wśród polskich parków. Utworzono tutaj również liczne parki krajobrazowe i rezerwaty przyrody. Wyjątkowe walory naturalne, kulturowe i historyczne sprawiają, że w 2019 r. Transgraniczny Rezerwat Biosfery Roztocze został wpisany na elitarną Listę Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO. To idealny kierunek dla miłośników turystyki aktywnej. Na rowerzystów czeka Centralny Szlak Rowerowy Roztocza. Długość polskiej części szlaku wynosi 190 kilometrów i jest oznakowana kolorem czerwonym. Nawierzchnia liczącej 190 kilometrów trasy jest w większości asfaltowa, a niewielka część przebiega przez tereny gruntowe.
Trasa rozpoczyna się w Kraśniku i prowadzi na południowy wschód, przez Roztocze Zachodnie, aż do Zwierzyńca – jednego z najbardziej rozpoznawalnych miejsc regionu. Pierwszy etap szlaku to około 100 kilometrów jazdy przez falujące pola, lasy, doliny rzek i niewielkie, spokojne miejscowości, w których czas płynie wyraźnie wolniej. Już sam początek trasy pozwala połączyć aktywny wypoczynek z odkrywaniem historii. Kraśnik, miasto o średniowiecznym rodowodzie, wita rowerzystów zabytkowym rynkiem i dawnym układem urbanistycznym. Warto na chwilę zatrzymać się, by zobaczyć gotycko-renesansowy kościół z XV–XVII wieku, kryjący renesansowe nagrobki rodu Tęczyńskich czy zrelaksować się nad zalewem rekreacyjnym. Dalsza droga stopniowo wprowadza w krajobraz typowy dla zachodniej części Roztocza. Asfalt i drogi lokalne wiją się między łagodnymi wzgórzami, a szerokie panoramy pól przeplatają się z coraz częstszymi fragmentami lasów. Trasa nie jest monotonna – teren delikatnie faluje, co sprawia, że jazda jest przyjemna i urozmaicona, ale nie nadmiernie wymagająca.
Jednym z ważniejszych punktów na szlaku jest Radecznica – miejsce o wyjątkowym znaczeniu duchowym. Wieś znana jest przede wszystkim z sanktuarium św. Antoniego. Barokowy kościół i klasztor oo. Bernardynów wznoszą się na wyniosłym wzgórzu zwanym Łysą Górą i są widoczne z daleka. U jego stóp znajduje się źródło, przy którym stoi drewniana kaplica „na wodzie”. To miejsce sprzyja chwili wyciszenia i refleksji – wielu rowerzystów zatrzymuje się tu nie tylko dla odpoczynku, ale i dla atmosfery, która wyraźnie odróżnia Radecznicę od innych punktów trasy.
Dalej szlak prowadzi przez tereny Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego. To jeden z najbardziej atrakcyjnych przyrodniczo fragmentów etapu, idealny do spokojnej, niespiesznej jazdy. Szczebrzeszyn jest słynny nie tylko za sprawą chrząszcza, który dumnie stoi na rynku i chętnie pozuje do zdjęć. Miasto zachowało wyraźne ślady wielokulturowej historii. Obok siebie funkcjonowały tu przez wieki społeczności polska, ruska i żydowska, czego pamiątką są m.in. dawna synagoga (dziś siedziba domu kultury), kirkut oraz prawosławna cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy z XVIII-wiecznymi malowidłami. Dopełnieniem są kościoły św. Mikołaja i św. Katarzyny, reprezentujące charakterystyczny renesans lubelski. To miejsce, w którym warto zaplanować dłuższy postój. Końcowe kilometry pierwszego etapu prowadzą już w stronę Zwierzyńca i Roztoczańskiego Parku Narodowego. Urokliwe miasteczko stanowi doskonałą bazę wypadową na dalszą rowerową przygodę.
Drugi etap Centralnego Szlaku Rowerowego Roztocza prowadzi tprzez Roztocze Środkowe i Wschodnie. Rower staje się tu najlepszym środkiem doświadczania przestrzeni: zapachu lasu, szumu wody i ciszy przerywanej jedynie śpiewem ptaków. Zwierzyniec żegna rowerzystów atmosferą ordynackiej historii. Barokowy kościół na wodzie, zabudowania Ordynacji Zamoyskiej i zabytkowy browar tworzą krajobraz, który płynnie przechodzi w świat natury. To właśnie stąd najlepiej jest rozpocząć wędrówki po Roztoczańskim Parku Narodowym. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc tej części trasy są okolice Stawów Echo. Wieża widokowa umożliwia obserwację półdzikiego stada koników polskich, potomków tarpana, a pobliskie ścieżki edukacyjne pozwalają lepiej zrozumieć przyrodę Roztocza. Z kolei widok z Białej Góry otwiera panoramę, która na długo zapada w pamięć.
Wśród roztoczańskich lasów pojawiają się miejsca o wyjątkowym znaczeniu duchowym i kulturowym. Drewniana świątynia w Górecku Kościelnym, wzniesiona w XVIII wieku oraz kaplica „na wodzie” ukryta nad rzeką Szum, tworzą przestrzeń ciszy i skupienia, do której prowadzi aleja potężnych, kilkusetletnich dębów.
Józefów, znany jest nie tylko z malowniczego położenia, ale także z rozbudowanej sieci tras rowerowych. Kamieniołom "Babia Dolina" z wieżą obserwacyjną pozwala spojrzeć na Roztocze z zupełnie innej perspektywy, a zalew rekreacyjny stanowi dobre miejsce na odpoczynek przed kolejnymi odcinkami.
W okolicach Suśca znajduje się Rezerwat przyrody "Nad Tanwią", gdzie rzeka zachwyca niewielkimi wodospadami – charakterystycznymi „szumami”. To jedna z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji przyrodniczych Roztocza.
Na dalszym odcinku szlaku pojawia się trudna, ale ważna historia regionu. W Bełżcu przeszłość przypomina o sobie nie tylko poprzez zabytkową drewnianą cerkiew i przydrożne kapliczki, lecz przede wszystkim poprzez Miejsce Pamięci – dawny niemiecki obóz zagłady. To przestrzeń, która skłania do refleksji i zatrzymania się na dłużej, zmieniając ton rowerowej wędrówki.
Końcowe kilometry etapu prowadzą przez okolice znane z niezwykłej osobliwości przyrodniczej — skamieniałych drzew w Siedliskach. Ścieżka edukacyjna oraz muzeum pozwalają poznać ten rzadki fenomen i zrozumieć geologiczną historię Roztocza. Hrebenne, miejscowość kojarzona dziś głównie z przejściem granicznym, skrywa cenny zespół dawnej cerkwi greckokatolickiej z XVII wieku, z zachowanymi polichromiami, ikonostasem i drewnianą dzwonnicą. To symboliczne miejsce zakończenia drogi — punkt, w którym spotykają się przyroda, historia i wielokulturowe dziedzictwo wschodniego pogranicza.
Więcej informacji na temat Centralnego Szlaku Rowerowego Roztocza znajdziesz na stronie roweloveroztocze.pl
